Anorexia
Een jonge atlete heeft talent en traint fanatiek. Het enige waaraan zij denkt, is hardlopen. Ze eet vrijwel niets. Waarschijnlijk denkt ze dat ze hierdoor sneller wordt. Ze valt steeds meer af, maar ziet dat zelf niet of ontkent het.
U heeft het wellicht al geraden: het is de beschrijving van een atlete die lijdt aan de eetstoornis anorexia nervosa. Als er niet wordt ingegrepen, kan dat funest voor haar zijn. De gevolgen van anorexia zijn niet gering, zoals verslechtering van de botstructuur, wat een onomkeerbaar proces is. Soms leidt de eetstoornis zelfs tot de dood. Helaas komt een dergelijke situatie vaker voor dan men vermoedt. De vraag is hier of het fanatisme waarmee de atlete haar sport bedrijft, deze situatie heeft veroorzaakt.
Eetstoornis
Onderzoek naar anorexia onder sporters laat zien dat, in vergelijking met niet-sporters, een abnormaal eetgedrag en de ziekten anorexia en boulimia nervosa veel vaker aangetroffen worden. Zeker in die sporten waarbij lichaamsgewicht en figuur een belangrijke rol spelen, zoals atletiek en turnen. Veel lopers zijn - met reden - kritisch op hun voedings- en trainingspatroon en daarnaast zijn er veel mensen die alleen maar lopen om hun gewicht onder controle te houden.
En waarom ook niet? Lopen is gezond en het verbrandt calorieën. Maar lopen moet geen compensatie zijn voor ongezonde eetgewoonten. Als dit gedrag dwangmatig wordt, kan het een signaal zijn van een eetstoornis. Alhoewel anorexia en boulimia nervosa vooral veel voorkomen bij jonge vrouwen, kan iedereen deze eetstoornissen krijgen.
Anorexia uit zich in een geheel van symptomen en gedragingen, zoals een grote angst om dik te worden, zichzelf uithongeren, een lichaamsgewicht dat ten minste vijftien procent onder het normgewicht ligt, en bij vrouwen wordt de menstruatiecyclus verstoord.
Negatief zelfbeeld
Ondanks hun fragiele voorkomen vinden anorexiapatiënten zichzelf te dik. Hun verstoorde zelfbeeld brengt hen ertoe om nog meer gewicht te verliezen, voornamelijk door bijna geen voedsel meer in te nemen en door excessief te sporten, wat hen een gevoel van controle over het eigen lichaam geeft. Over het algemeen zijn anorexiapatiënten perfectionistisch van aard en zeer gemotiveerd, maar hebben ze vaak een negatief zelfbeeld.
Boulimia nervosa
Aan boulimia nervosa lijden meer mensen dan aan anorexia. Volgens onderzoek zou vijftien tot 62 procent van alle jonge atletes last hebben van deze stoornis. Net als anorexia komt boulimia juist voor bij sporten waarbij het lichaamsgewicht een belangrijke rol speelt. Bij boulimia is sprake van frequente buitensporige, dwangmatige eetbuien, waarbij zeer grote hoeveelheden voedsel wordt geconsumeerd. Achteraf walgt de betrokkene van zichzelf, voelt zich schuldig en probeert het voedsel zo snel mogelijk weer naar buiten te werken (meestal door te braken of door middel van laxeermiddelen).
Sommigen kiezen voor enorm zware trainingssessies, zoals uren hardlopen of eindeloos de trap op en af rennen. Juist omdat degenen die aan boulimia lijden, meestal een normaal lichaamsgewicht hebben, kunnen zij hun eetstoornis lang voor de buitenwereld verborgen houden, zelfs voor familieleden en vrienden.
Symptomen
Anorexia en boulimia krijg je niet zomaar. Veel atletes bevinden zich in de voorafgaande fase, waarin de symptomen zich nog niet uiten. Volgens onderzoekers vertoont een groot aantal sporters een abnormaal eetgedrag door maaltijden bewust over te slaan, 24 uur lang te vasten, het aantal in te nemen calorieën te beperken en soms ook laxeermiddelen te gebruiken om gewicht te verliezen. Ze kunnen ook geobsedeerd raken door hun lichaamsgewicht en zijn als de dood om aan te komen. Het aantal sporters dat zich in deze fase bevindt, is onbekend, maar het probleem doet zich voor in sporten als gymnastiek, roeien, worstelen, volleybal én lopen.
Streng trainingsregime
Men moet zich afvragen of hardlopen - of welke sport dan ook - in dit geval deze abnormale gewoonten niet veroorzaakt. Sommige onderzoekers volgen de theorie dat het zich onderwerpen aan een trainingsschema, bijvoorbeeld tijdens de voorbereiding op een marathon, kán leiden tot eetstoornissen. Dat wil zeggen: sommigen zijn er gevoelig voor of hebben al eetproblemen, die ernstiger worden wanneer een streng trainingsregime wordt gevolgd.
Bepaalde eigenschappen, zoals het stellen van hoge doelen en perfectionisme, zie je zowel bij mensen die eetstoornissen hebben als bij atleten. Die eigenschappen zijn gewoonlijk essentieel om succesvol te zijn. De Noorse wetenschapper Jorunn Sundgot-Borgen heeft aan de universiteit van Oslo onderzoek gedaan naar wat eetstoornissen bij jonge atletes veroorzaakt of verergert. Het ging om atletes op de midden- en lange afstand die tot de risicogroep behoorden, gebaseerd op hun eetgedrag (dat was bepaald aan de hand van een vragenlijst).
Anorexia athletica
Sundgot-Borgen ontdekte dat boulimia, anorexia en de fase daaraan voorafgaand, genaamd anorexia athletica, naar alle waarschijnlijkheid optreden wanneer een atlete met allerlei diëten begint of wisselingen in het lichaamsgewicht ervaart. Bovendien lopen atletes die op jongere leeftijd al zijn begonnen met lijnen, meer risico om een ernstige eetstoornis te ontwikkelen. Een vervelende gebeurtenis, zoals het oplopen van een blessure, waardoor de atlete tijdelijk uit de roulatie is, kan ook leiden tot dergelijke problemen. Waarschijnlijk doordat de gedwongen inactiviteit ongewenste gewichtstoename veroorzaakt.
Een andere mogelijke oorzaak, zo constateerde de Noorse, is een abrupte vergroting van de trainingsomvang, in combinatie met een fors verlies aan lichaamsgewicht, waarschijnlijk als gevolg van de extra trainingen. Hoe dan ook, de onderzochte atletes aten onvoldoende en dit tekort aan calorieën kan een psychologisch en biologisch 'klimaat' gecreëerd hebben, waardoor gemakkelijk eetstoornissen worden ontwikkeld.
Andere onderzoekers zijn van mening dat eetstoornissen bij atletes bepaald worden door erfelijke factoren, zoals aanleg voor depressiviteit.
Gezondheidsproblemen
Eetstoornissen leiden tot een groot aantal gezondheidsproblemen. Weinig calorieën innemen of sporadisch eten resulteert bijvoorbeeld in een slecht prestatie- en uithoudingsvermogen. Wanneer het lichaam te weinig voedsel binnenkrijgt, zal het immuunsysteem verslechteren door een gebrek aan eiwit en essentiële vitaminen en mineralen. Chronische vermoeidheid en ziekten kunnen het gevolg zijn. Daarnaast ontstaan door de slechte voeding eerder blessures, die ook maar langzaam genezen.
Female athlete triad
Nog bedreigender is de gezondheid op lange termijn. Men noemt dit in de wetenschappelijke wereld female athlete triad, een eetstoornis in combinatie met amenorroe (het wegblijven van de menstruatie) en osteoporose (botontkalking). Onderzoekers en artsen troffen deze ernstige verschijnselen aan bij veel vrouwelijke atleten, ongeacht leeftijd en prestatieniveau.
Ondanks het feit dat nog onbekend is welk probleem eerder ontstaat, staat vast dat eetstoornissen en het wegblijven van de menstruatie met elkaar te maken hebben. Veel atletes - onder wie naar schatting 25 tot 40 procent van de duuratletes - hebben ervaring met het (tijdelijk) wegblijven van de menstruatie. Bij vrouwen van wie bekend is dat zij eetstoornissen hebben, is het wegblijven van de menstruatie bijna altijd het geval. Sommige atletes vinden het 'lekker makkelijk' dat ze niet menstrueren, niet beseffende dat de consequenties ernstig zijn.
Calciumverlies
Amenorroe gaat gepaard met een verstoord niveau van het vrouwelijke hormoon oestrogeen, en dit leidt weer tot mineraalverlies in de botten en zelfs vroegtijdige osteoporose. Sterker nog: het calciumverlies bij jonge vrouwen kan stressfracturen veroorzaken, die vergelijkbaar zijn met de breuken die doorgaans tachtigjarigen oplopen!
Behandeling van de female athlete triad vereist de hulp van artsen, diëtisten en psychologen. In extreme situaties is opname in een ziekenhuis noodzakelijk. Net als bij andere ernstige aandoeningen is preventie het sleutelwoord. Ouders, trainers en vrienden dienen alert te zijn op signalen die duiden op abnormaal eet- en trainingsgedrag. Wanneer iemand in uw omgeving langzaam maar zeker 'wegteert' voor uw ogen, schroom dan niet uzelf hierin te betrekken. En als u steeds aangesproken wordt door vrienden of familie omdat u te mager bent en er ongezond uitziet, bedenk dan dat zij misschien gelijk hebben. Ernstige eetstoornissen zijn geen onbeduidende aangelegenheid. Ze kunnen dodelijk zijn.
